ماکت نخل روز عاشورای حسینی

اصولاً نخل به مفهوم درخت خرماست و در اصطلاح عامیانه به هر درخت و درختچهٔ تزیینی نیز نخل می‌گویند. اما در مراسم عزاداری، اصطلاح «نخل» به تابوت‌واره‌ای گفته می‌شود که آن را بر دوش می‌کشند. این وسیله اتاقکی چوبی و حجیم و به شکل مکعب‌مستطیل است که از چوب‌بست و با یک کف‌بندی تشکیل شده است. الواری که در کف به کار می‌رود، معمولاً یک متر بالاتر از پایه‌های ستون‌ها قرار گرفته است. دو سر هر یک از تیرها حدود ۲ متر از چهار طرف کف دیوارهٔ نخل بیرون آمده و در واقع، دستگیرهٔ نخل را تشکیل می‌دهد.

شکل ظاهری

برخی نخل‌ها جناغی‌شکل (سروی) و برخی به صورت یک جناغ قوسی‌شکل هستند. البته نخل شباهتی به درخت خرما ندارد و تا به حال هم نخلی که به شکل درخت خرما ساخته شده باشد، دیده نشده است. معمولاً نخل را در نخستین دههٔ ماه محرم و اکثر اوقات یک یا دو روز پیش از عاشورا می‌بندند. آراستن نخل و بستن آن یک تا چند روز طول می‌کشد و این زمان بستگی به کوچک و بزرگ بودن نخل و مقدار لوازم و اشیای تزیینی و به‌ویژه نوع آذین‌بندی آن دارد. جالب است.

«بابای نخل»

بابای نخل معمولاً فردی است که برای آذین‌بندی نخل و بستن آن بسیار آزموده و باتجربه است و همان کسی است که در آخر مراسم، تمام زیورآلات و تزیینات نخل را در صندوقچه یا بقچه‌ای نزد خود تا سال آینده نگهداری می‌کند. در بسیاری از روستاها، کار نخل‌آرایی و نگهداری و مراقبت از اشیای تزیینی نخل به یک خانوادهٔ معین اختصاص دارد. از قدیم‌الایام در آیین نخل‌برداری و نخل‌گردانی، نوعی تقسیم کار و نقش و وظیفه و حقوق اجتماعی برای خاندان قدیمی محله‌های شهر یا ده برقرار بوده است. مردم هم بر طبق سنت‌های پدران و نیاکان خود، وظایف مربوط به نخل‌بندی و نخل‌گردانی در هر محل را مختص خانواده‌های مشخصی می‌دانستند. از مقام و منزلت بابای نخل هم که برایتان گفته شد.

روز عاشورا

نخل سیاه‌پوش آذین‌بسته را بلند می‌کنند، با آداب خاصی برمی‌دارند و همراه با دسته‌های سینه‌زن و زنجیرزن به گذرگاه‌های شهر می‌برند. گاهی هم به زیارتگاه یا امامزادهٔ محله یا به محل مجلس عزاداری و روضه‌خوانی یا به درِ خانه‌های روحانی بزرگ شهر یا ده حمل می‌کنند.

بعضی نخل‌ها بسیار بزرگ و سنگین هستند که ده‌ها مرد تنومند و قوی‌هیکل هم ممکن است به‌سختی آن را بر شانه‌های خود حمل کنند. هر دسته، راهنمایی دارد که در گذرگاه‌های ویژه به حاملان نخل فرمان ایست می‌دهد تا نوحه‌خوانی و استراحت کرده و احتمالاً نخل‌کش را هم تعویض نمایند.

برگرفته‌شده از وبگاه مردمی فردوس عاشورا
ferdowsashoora.blog.ir